Najaarsexcursie naar kerken in de Over-Betuwe
De vele gemeentes in het oostelijk deel van de Betuwe, de Over-Betuwe, zijn rond de eeuwwisseling gebundeld tot de fusiegemeentes Overbetuwe en Lingewaard. De excursie op zaterdag 26 september gaat naar het oostelijke deel, Lingewaard en naar Lent, dat inmiddels bij Nijmegen hoort. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn in het gebied grote verwoestingen aangericht, waarvan de wederopbouw getuigt. Ook bij deze nieuwe kerken heeft ontkerkelijking inmiddels haar tol geëist, met leegstand tot gevolg. Anderzijds leidt dit tot verrassende oplossingen. De keuze is gevallen op kerken in Lent, Gendt en Huissen, zowel protestants als katholiek, zowel middeleeuws en negentiende-eeuws als naoorlogs. De bus vertrekt om 10.30 uur vanaf het spoorstation Elst, vanaf de parkeerplaats aan de oostkant van het spoor. Er is daar ruime, gratis parkeergelegenheid.
Lent
Ieder die via de snelweg of per trein het traject Arnhem-Nijmegen rijdt, ziet in het voorbijgaan de twee kerken in Lent staan. Het gebouw met de witte toren en voorgevel is de protestantse kerk, met een laat-dertiende-eeuwse kern, oorspronkelijk gewijd aan Sint-Maarten. Zowel in 1585 als in 1794 zijn er door oorlogshandelingen branden en plunderingen geweest, waarbij het kerkmeubilair verloren is gegaan. De kerk is steeds herbouwd. Wel is de apsis gesloopt. In 1886 zijn de toren en een extra voorgevel toegevoegd. De overgebleven aangename kerkruimte bestaat uit een rechthoekige zaal met een gestuct zogenaamd spiegelgewelf (afgevlakt tongewelf). Zowel de preekstoel als de orgelkast komen uit de eerste helft van de negentiende eeuw. De twee koperen kronen zijn zeventiende-eeuws. De voormalige middeleeuwse noord- en zuidingang zijn zichtbaar gemaakt.
De andere kerk in Lent is de katholieke Maria Geboortekerk uit 1877 van architect Gerard te Riele (1833-1911) uit Deventer. De kerk is de opvolger van een eerdere kerk uit 1837. Te Riele bouwde een achttiental kerken, vooral in Gelderland en Overijssel. In 1925 is de kerk uitgebreid met twee zijbeuken. Toen is ook in het interieur beschildering aangebracht. Deze is begin jaren 1950 in wit overgeschilderd in het kader van een geheel nieuwe aankleding van de kerk, naar ontwerp van de benedictijner monnik Jan Rahder (1912-2002) met advies van de bekende kunsthistoricus Frits van der Meer (1904-1994). Er kwamen nieuwe altaren, meubilair, lichtkronen en gebrandschilderde ramen in het koor met een uitgebreide Maria-cyclus. Ook de kruiswegstaties werden overgeschilderd en uit hun lijst gehaald.
Gendt
In de Tweede Wereldoorlog wordt de kerk van Gendt flink verwoest. In 1950 bouwt men een fors nieuw kerkgebouw, ontworpen door architect Joh. H. Sluijmer (1894-1979). Hij combineert vroeg christelijke basilicale elementen en een half-vrijstaande doopkapel met een forse, meer romaanse westbouw. De losstaande klokkentoren wordt in 1959 toegevoegd. Er ontstaat zo een imposant beeldbepalend ensemble.
Het driebeukige schip van de Sint-Maartenskerk is in 2020 gesloopt en vervangen door appartementen. Het koor is blijven staan en ook als woonruimte ingericht. De monumentale westbouw is nog steeds in kerkelijk gebruik en vormt de ingang tot de open hof, waaromheen de woningen staan. Ook de toren staat nog overeind. Al met al een geslaagde herbestemming. Het Sint-Maartensreliëf aan de westgevel en de beelden die nu in de ingang staan, zijn van de Nijmeegse beeldhouwer Ed van Teeseling 1924-2008.
Een wonderlijk toeval wil dat ook de protestantse kerk van Gendt in de loop der tijden het middenschip is kwijtgeraakt. Het huidige gebouw is het restant van een grotere kerk uit de twaalfde/dertiende eeuw. Na de Reformatie is de protestantse gemeenschap klein, met als gevolg verwaarloosd onderhoud. Rond 1700 worden de zijbeuken gesloopt. Alleen het koor is in gebruik. Uiteindelijk wordt in 1844 het schip afgebroken en de koorruimte vergroot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de kerk beschadigd. In 1955 en 1956 is de kerk gerestaureerd. Bij een tweede restauratie in 1962 heeft de kerk haar huidige vorm gekregen. Het koor is toen tot de oorspronkelijke vorm teruggebracht en de oude contouren van de kerk zijn zichtbaar gemaakt door lage muren op de oude fundamenten. De plaats van de middeleeuwse pilaren is gemarkeerd in het plaveisel. Toepasselijk heeft de haan op de toren plaats moeten maken voor een gent (mannetjesgans).
Huissen
De katholieke kerk van Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming is de opvolger van de in de Tweede Wereldoorlog verwoeste middeleeuwse kerk. Het ontwerp is van G.M. Leeuwenberg (1899-1967). De nieuwe kerk is een basiliek, geïnspireerd op romaanse voorbeelden, met afzonderlijke daken op de zijbeuken. De kerk is in 1961-1962 uitgebreid met een toren (vanaf 1965 met carillon), twee oostelijke apsiden en een doopkapel.
De oude preekstoel uit 1656 is behouden gebleven. De kerk heeft een rijk bezit aan oude en nieuwe beelden en een schatkamer met liturgische voorwerpen ook uit andere kerken in de regio. Er zijn bijvoorbeeld beelden van de schutspatronen van de Huissense gilden (met eigen kapel), zoals Gangulphus, een minder bekende heilige, ook de stadspatroon van Huissen. De indrukwekkende reeks gebrandschilderde ramen is van Joan Collette (1889-1958) met aan de ene kant scènes uit het Oude en aan de andere kant uit het Nieuwe Testament.